UDOD: Alles is verlicht – Jonathan Safran Foer

In maart 2014 ben ik begonnen met het schrijven van recensies. Twee jaar later doe ik dit nog steeds met plezier en verschijnt er wekelijks een nieuwe boekbespreking. Toch vind ik het jammer om mijn oude recensies in een word-document te laten verstoffen. Ze zijn misschien niet allemaal even goed, maar ik heb er wel tijd en liefde in gestoken. Daarom plaats ik iedere week een oude recensie online. Vandaag is ‘Alles is verlicht’ van Jonathan Safran Foer aan de beurt.

Met Alles is verlicht zet Jonathan Safran Foer een bijzonder debuut neer waarin hij drama moeiteloos combineert met humor. Het verhaal gaat over het gelijknamige personage dat op zoek is naar zijn roots in Oekraïne. Hij ontmoet daar zijn tolk Alex, die alles behalve goed Engels spreekt, de ‘blinde’ grootvader die dient als chauffeur en ‘uitkijkteef’ Sammy Davis Junior Junior. Met dit enigszins vreemde gezelschap gaat Safran Foer de uitdaging aan om de vrouw te vinden die zijn grootvader zou hebben geholpen met vluchten.

Safran Foer reisde na zijn studie naar het land van zijn voorouders. Ook in de realiteit was hij op zoek naar het verleden met slechts één foto, maar zonder Alex en zijn grootvader. Dit inspireerde hem tot het schrijven van Alles is verlicht. Toch had de auteur nooit verwacht dat zijn reis de basis zou vormen voor een boek.

Alles is verlicht is alles behalve een standaard verhaal. Het kan zelfs als vreemd en ingewikkeld betiteld worden. Dit komt onder andere doordat de schrijver ervoor heeft gekozen om de familiegeschiedenis, de brieven van Alex en de zoektocht door elkaar te laten lopen. Ondanks dat heeft Safran Foer het toch voor elkaar gekregen de hoofdstukken op elkaar aan te laten sluiten, zelfs als er een tijdverschil van tweehonderd jaar tussen de pagina’s zit.

De familiehistorie ontstaat in 1791 met betbetbetbetovergrootmoeder Brod, die simpelweg zo heet omdat ze als baby in de gelijknamige rivier werd gevonden. Verschillende familieleden passeren na dit interessante personage de revue tot en met Safran Foers grootvader in 1942 Trachimbrod moet verlaten. De auteur laat door middel van beschrijvingen zien dat hij zijn fantasie uitbundig heeft gebruikt. Zijn voorouders, wonend in Trachimbrod, hebben zo allemaal hun vreemde kanten en hebben één ding gemeen: verliefd zijn (al is het maar het liefhebben van de liefde), maar toch hebben ze hierin geen succes.

De humoristische voorouders van Jonathan zijn verweven met de brieven van Alex aan ‘de held’ Jonathan. Safran Foer is niet bang geweest om taalfouten te verwerken en te benadrukken in zijn boek. Vertaler Peter Abelsen heeft knap staaltje vertaalwerk geleverd, want ook in het Nederlands werken Alex’ vreemde uitspraken op de lachspieren.

‘En nu een beetje privé. (Misschien wil je dit niet lezen omdat het je een vervelend persoon maakt. Dit zou ik begrijpen, maar zeg het mij maar liever niet.) Grootvader is niet gezond. Hij is permanent naar ons huis gekomen. Daar laat hij zich met Sammy Davis Junior Junior inslapen op het bed van Kleine Igor, en Kleine Igor moet zich laten inslapen op de bank.’

De reis van het viertal is tussen de familiegeschiedenis en de brieven door verwerkt. Deze zoektocht wordt niet bekeken door de ogen van Jonathan, maar door de ogen van ik-persoon Alex. En dat is niet voor niets, want waar Jonathan opzoek ging naar het verleden, is het juist Alex die antwoorden vindt. Naast het humoristische Engels van de tolk, heeft de schrijver ook hier gespeeld met taal. Zo heeft Safran Foer ervoor gekozen om twee pagina’s lang geen leestekens of soms zelfs geen spatie tussen woorden te gebruiken, waardoor de waarheid uiteindelijk als een waterval naar buiten komt.

[…] Ik keek naar je grootmoeder en zezoendemeopmijnvoorhoofd en ik zoendehaarophaarmond […]

Wat het boek nog bijzonderder maakt is de manier waarop er over de Holocaust wordt geschreven. Ondanks zijn Joodse afkomst is de schrijver niet bang om met humor over deze vreselijke periode te schrijven. Dit compenseert hij door het verhaal van zijn tolk juist een stuk dramatischer te maken.

Alles is verlicht is geen standaard drama, maar wordt juist afgewisseld met humor en een grote dosis fantasie. Zelfs de Holocaust ontkomt er in dit boek niet aan. Het is zeker geen gemakkelijk boek, maar door de humor ontstaat er een evenwicht waardoor de lezer uiteindelijk niet in tranen uitbarst, maar juist lacht.

5/5

  • alles is verlichtTitel: Alles is verlicht
  • Auteur: Jonathan Safran Foer
  • Taal: Nederlands
  • Pagina’s: 301
  • Uitgever: Ambo|Anthos
  • Datum: juni 2012
  • Originele titel: Everything is Illuminated

6 comments / Add your comment below

  1. Momenteel ben ik bezig in ‘Extremely loud and incredibly close’, maar deze van Foer wil ook graag eens lezen!

    Ik vond de verfilming van ‘Everything is illuminated’ ook heel goed.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.